Het valt op zodra de veerboot de haven binnenvaart: rechts rijst een donkere rotsmassa omhoog waarop het silhouet van een kasteel en een witgekalkt kloostercomplex staan. Dat is de westelijke heuvelrug van Mandraki, en die ene rots bevat meer geschiedenis dan je in een middag kunt verwerken.
Klooster Panagia Spiliani en het Johannieterkasteel
Het klooster van de Heilige Maagd van de Grot — Panagia Spiliani — is deels in een grot gebouwd binnen de muren van een middeleeuws kasteel dat de Johannietersridders in de 14e eeuw aanlegden. Het klooster zelf dateert uit circa 1600 en herbergt een iconostase met een zwart icoon van Maria dat op het eiland als wonderdadig wordt beschouwd.
De beklimming via de trappen vanuit het dorp duurt een kwartier en is de moeite waard, ook al was je weinig van kerken: het uitzicht over de haven, de Egeïsche Zee en de donkere hellingen van de vulkaan is indrukwekkend. De muren van het kasteel zijn grotendeels bewaard gebleven. Kledingvereiste: bedekte schouders en knieën.
Religie en feestdag
Elk jaar van 6 tot 15 augustus organiseert het klooster een van de grootste religieuze feesten van de Dodekanesos. Op 15 augustus, Tenhemelopneming van Maria, stromen pelgrims toe van omliggende eilanden. Als je er dan bent, verwacht een mix van liturgie, processies en feestmaal op het plein.
Paliokastro — cyclopische muren van zwarte lava
Even ten zuidwesten van het dorp, op een beboste heuvelrug, liggen de ruïnes van Paliokastro: de antieke akropolis van Nisyros, daterend uit de 4e eeuw v.Chr. Wat het bijzonder maakt zijn de muren — opgetrokken uit massieve blokken zwarte vulkaanlava, zonder mortel, in de techniek die archeoloog het cyclopisch metselwerk noemen. Sommige blokken zijn groter dan een man.
De muren zijn tot op heden grotendeels intact en gelden als een van de best bewaarde antieke vestingen in de Egeïsche Zee. Er is geen entree en geen bewaker; je wandelt er gewoon doorheen. Goed schoeisel is handig, het pad is onverhard.
Archeologisch Museum van Nisyros
In het centrum van Mandraki, vlak bij de haven, is het kleine archeologisch museum gevestigd. De collectie bestrijkt de geschiedenis van het eiland van de prehistorie tot de post-Byzantijnse periode: aardewerk, sculptuurf ragmenten, munten met het hoofd van Poseidon (de mythische schepper van het eiland) en inscripties. Het museum is compact en overzichtelijk — een uur is ruim voldoende.
Openingstijden en eventuele entreeprijs: doorgaans open op ochtenden in het seizoen; controleer ter plaatse of bij de gemeentebalie, want tijden wisselen per jaar.
De Stefanos-krater — de vulkaan
Strikt genomen ligt de Stefanos-krater niet in Mandraki, maar in de caldera in het midden van het eiland. Toch hoort een bezoek onlosmakelijk bij een trip naar Mandraki: het is de reden waarom de meeste mensen überhaupt naar Nisyros komen.
Vanuit de haven rijden touringcars en lokale bussen regelmatig naar de caldera (circa 30 minuten rijden omhoog over kronkelende wegen). De krater zelf — een dampende, zwavelgele kom van zo'n 330 meter breed — is te betreden. De entree bedraagt circa €5 per persoon (2025-cijfer; verificeer bij aankomst). Je loopt een trap af tot op de kratervloer, waar de bodem warm aanvoelt en het naar ei ruikt. Een kwartier tot twintig minuten is genoeg om de indruk volledig te laten binnenkomen.
Praktisch
Draag stevige schoenen op de kratervloer — de bodem is ongelijkmatig en op plekken erg warm. Astmatici of mensen met luchtwegklachten kunnen last hebben van de zwavelgassen. Vroeg in de ochtend is het rustiger en koeler; dagtoeristenbussen uit Kos arriveren doorgaans tussen 10.00 en 13.00 uur.
Mozaïekvloeren en de Lavadia-buurt
Minder spectaculair maar onverwacht mooi: de chochlakia-mozaïeken die in veel binnenplaatsen en voor kerkdeurtjes in Mandraki zijn ingelegd. Zwart-witte kiezels vormen patronen van dolfijnen, drietanden en geometrische figuren — een ambacht dat op de Dodekanesos al eeuwen wordt beoefend. De Lavadia-wijk, het oudste deel van het dorp achter de haven, heeft de meeste voorbeelden. Wandel er gewoon doorheen; neem de tijd voor de details op de grond.