Tilos is geen eiland met museale overdaad of klassieke tempels, maar wat het te bieden heeft, is verrassend origineel. De bezienswaardigheden vertellen drie verhalen tegelijk: een prehistorisch, een middeleeuws en een levend verhaal over duurzaamheid en gemeenschap.
De Charkadio-grot en de dwergolifanten
In 1971 ontdekte geoloog Nikolaos Simeonides in het binnenland van Tilos een grot die de wetenschap zou verrassen. In de Charkadio-grot, op ongeveer twee kilometer ten zuiden van Megalo Chorio, lagen fossielen van dwergolifanten — een eilandvorm van de Europese stepolifant die op Tilos geïsoleerd raakte en door de evolutie kleiner werd, tot formaat van een grote pony. Wetenschappers schatten dat deze dieren hier leefden van zo'n 45.000 tot 4.000 jaar geleden; daarmee zijn ze de laatste bekende dwergolifanten van Europa.
De grot zelf is niet opengesteld voor publiek, maar de vondsten zijn te zien in het Paleontologisch Museum in Megalo Chorio. Naast olifantsbotten liggen er Neolithische werktuigen en resten van andere uitgestorven soorten. Het Natuurhistorisch Museum in Wenen heeft een aparte sectie gewijd aan de Tilos-olifanten — een aanwijzing voor het wetenschappelijk belang van deze vondsten.
Praktisch
Het Paleontologisch Museum en het naastgelegen Archeologisch Museum zijn beide gevestigd in Megalo Chorio. Openingstijden en toegangsprijzen variëren per seizoen; controleer ter plaatse. In het laagseizoen zijn de musea soms alleen op aanvraag open.
Megalo Chorio en het kasteel van de Johanniters
Het hoofddorp van Tilos kijkt uit over de vlakte richting Agios Antonios-baai. De smalle straatjes lopen omhoog naar het Kastro, een middeleeuws kasteel dat de Johannieter ridders bouwden op een rots boven het dorp, deels bovenop oudere Byzantijnse funderingen. Het kasteel is te bereiken via een breed pad vanuit het dorp; de klim duurt tien tot vijftien minuten en wordt beloond met een wijd uitzicht over de westhelft van het eiland en de nabijgelegen Nisyros.
Middenin het dorp staat de witgepleisterde kerk Taxiarchis, waarschijnlijk gebouwd in de vijftiende eeuw. De kerk is regelmatig open en indrukwekkend in haar eenvoud. Laat op de avond zit hier iedereen op het terras van het enige café om de dag te beëindigen.
Mikro Chorio — het verlaten dorp
Tussen Livadia en Megalo Chorio, op een bergflank, ligt Mikro Chorio. Ooit woonden hier zo'n 750 mensen; na de Tweede Wereldoorlog trokken de inwoners geleidelijk weg naar Livadia of emigreerden ze naar Australië en de Verenigde Staten. Ze namen letterlijk alles mee: deuren, ramen, dakpannen. Wat overbleef zijn kale stenen muren en de centrale kerk, die gerestaureerd is en bij feesten weer gebruikt wordt.
Wandelen naar Mikro Chorio is een van de populairste uitstapjes op Tilos. Vanuit Livadia duurt de tocht over het gemarkeerde pad circa drie kwartier. De ruïnes zijn indrukwekkend bij avondlicht, en dat is precies wanneer sommige bezoekers er op komen — want in de zomermaanden opent hier na middernacht de befaamde Mikro Chorio Bar. De eigenaar verlicht de ruïnes, zet de muziek aan en serveert drankjes tussen eeuwenoude muren. Absurd en onvergetelijk tegelijk.
Klooster Agios Panteleimon
In het westelijke deel van het eiland, aan de weg naar het strand van Eristos, ligt het klooster Agios Panteleimon. Het is gebouwd op een heuvelrug omgeven door pijnbomen en cipressen — een groene oase in het verder kale landschap. Het klooster dateert uit de Byzantijnse periode en heeft een binnenplaats met een fontein en een fraaie kerk. Op 27 juli, de naamdag van de heilige Panteleimon, wordt hier het grootste feest van het eiland gevierd.
Het klooster is normaal gesproken overdag te bezoeken. Kleed je bescheiden: lange broek of rok, bedekte schouders.
Vogelkijken in het Natura 2000-reservaat
Heel Tilos maakt deel uit van het Europese Natura 2000-netwerk. Het eiland herbergt meer dan 150 vogelsoorten, waaronder 46 bedreigde soorten. De Eleonorasvalk broedt hier in de zomer, en tijdens de voor- en najaarstrek komen talloze soorten langs. Vogelaars trekken met een verrekijker naar de kliffen aan de westkust en de moerasgebieden achter het strand van Eristos.