Wat je niet mag missen op Leros

Leros staat niet bekend als een eiland vol monumenten, maar wie er rondrijdt, botst voortdurend op iets bijzonders: een tunnel vol oorlogsmateriaal, een kasteelmuur die al tien eeuwen op zijn heuvel staat, of een bioscoopgebouw dat eruitziet alsof de Italianen gisteren zijn vertrokken.

Lakki — de rationalist-stad

Begin je verkenning in Lakki — niet omdat het de gezelligste plek op Leros is (dat is het niet), maar omdat het nergens anders op de wereld bestaat. In de vroege jaren dertig bouwden de Italianen hier vanaf nul een complete havenstad als basis voor de Koninklijke Italiaanse Marine. De twee architecten die Mussolini stuurde, Armando Bernabiti en Rodolfo Petracco, werkten in de stijl van het razionalismo: een combinatie van strikt modernisme, art-deco-ornament en af en toe een Byzantijnse hint.

Het resultaat is een stadsplan met brede boulevards — breed genoeg voor militaire optochten — ronde hoekgebouwen, een monumentale bioscoop, een gemeentehuis met zuilen en een marktgebouw dat zijn oorspronkelijke bestemming allang heeft verloren. Alles staat er nog. Veel is niet gerestaureerd, sommige gebouwen zijn half verlaten, maar juist daarin zit de eigenaardigheid. Lakki voelt niet als een openluchtmuseum; het voelt als een stad die niet weet wat het moet worden.

Het kasteel van Pandeli (Kastro tis Panagias)

Boven het vissershaventje Pandeli rijst het kasteel op dat de Byzantijnen aan het einde van de elfde eeuw bouwden, versterkt door de Ridders van de Johanniterorde in de vijftiende eeuw. Van de kasteelmuren kijk je gelijktijdig uit over de baai van Agia Marina aan de ene kant en de baai van Pandeli aan de andere — een panorama dat de tocht naar boven ruimschoots rechtvaardigt.

Binnen het kasteel bevindt zich een klein Ecclesiastisch Museum met Byzantijnse iconen en archeologische vondsten. De toegang tot het kasteel is vrij of tegen een kleine vergoeding (controleer ter plaatse). De klim via de stenen trap vanuit Pandeli duurt tien tot vijftien minuten; goed schoeisel is aan te raden want de treden zijn ongelijk.

De windmolens boven Pandeli

Op de heuvelkam tussen het kasteel en het dorp staan zes traditionele windmolens, het herkenbare symbool van Leros. Ze zijn niet meer in gebruik maar wel goed onderhouden, en de rij witte ronde torens met puntdaken maakt een onmiskenbare indruk als je ze van beneden — of vanuit de lucht — ziet. Het pad langs de molens biedt ook een van de mooiste uitkijkpunten over de dorpen beneden.

Oorlogsmuseum in de tunnel

In Merikia, aan de kust tussen Lakki en Vromolithos, is in 2005 een oorlogsmuseum geopend in een echte Italiaanse tunnelbunker uit de Tweede Wereldoorlog. De collectie bestaat uit meer dan drieduizend objecten: wapens, uniformen, persoonlijke bezittingen van soldaten, foto's van de Slag om Leros in november 1943 en Venetiaans militair materiaal uit een vroegere periode. Het is een privécollectie, geleidelijk bijeengebracht door een lokale verzamelaar. Openingstijden zijn seizoensgebonden — vraag in Agia Marina naar actuele tijden.

Verderop langs de kustweg is ook een oorlogsbegraafplaats te vinden bij Alinda, waar Britse soldaten uit de Slag om Leros liggen begraven. De begraafplaats wordt onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission en is altijd toegankelijk.

Archeologisch Museum en Bellenis-toren

In Agia Marina staat het Archeologisch Museum, ondergebracht in een neoclassicistisch pand uit 1882. De collectie toont voorwerpen uit de prehistorische en klassieke periode van Leros — bescheiden van omvang, maar de context die het geeft is nuttig als je de rest van het eiland wilt begrijpen. De Bellenis-toren in Alinda is een koopmanstoren uit de negentiende eeuw; het herbergt nu een Historisch en Folkloristisch Museum met foto's van de oorlog en traditioneel eilandleven.