Op de meeste Cycladische eilanden koop je souvenirs die uit Athene zijn aangeleverd. Op Naxos is dat anders. Het eiland produceert zelf: kaas, likeur, olijfolie, honing en marmerwerk. De winkels in Chora en de bergdorpen verkopen overwegend eigen producten, en dat merk je — zowel aan de kwaliteit als aan de eerlijkheid van de winkelier die je vertelt waar zijn kaas precies vandaan komt.
Kitron — de citroenlikeur van Naxos
Kitron is vermoedelijk de bekendste exporteur van het eiland buiten de kaas. De likeur wordt gedistilleerd uit de bladeren van de sukadeboom (Citrus medica), een grote citroenachtige plant die al eeuwen op Naxos wordt gekweekt. Het blad geeft een intensief citroenaroma dat anders is dan gewone citroenlikeur — kruidiger, bijna medicinaal op de neus, maar glad op de tong.
De Vallindras-distilleerderij in Halki is de bekendste producent en bestaat al in de negentiende eeuw. Er zijn drie varianten: groen (30% alcohol), wit (33%) en geel (36%). Je kunt alle drie gratis proeven in de distilleerderij. Een fles kost er doorgaans minder dan in de winkels in Chora; wie echt wil weten hoe kitron gemaakt wordt, kan rondkijken in de historische koperen ketels.
Graviera Naxos — PDO-kaas met koeienmelk
De graviera van Naxos heeft een Beschermde Oorsprongsbenaming (PDO) en is daarmee een van de weinige Griekse eilandkazen met officiële EU-erkenning. De kaas bestaat voor minimaal 80% uit koeienmelk (van Naxiaanse koeien die grazen op het rijke binnenlandsgras) en rijpt ten minste drie maanden. Het resultaat is een halfharde, licht zoete kaas met een zachte nootachtige smaak — uitstekend op brood, maar ook klassiek als saganaki (gefrituurd).
Koop hem in de delicatessenwinkels in de Bourgos-wijk van Chora of direct bij een van de kleine zuivelboerderijen buiten de stad. Let op het PDO-sticker op de verpakking; de naam "graviera" alleen zegt niets, maar de Naxos-versie staat in een andere klasse.
Naxiaanse aardappelen en andere lokale eetwaren
Dat Naxos zijn eigen aardappelen heeft, klinkt trivaal. Maar de Naxiaanse aardappel is in heel Griekenland bekend om zijn bijzondere textuur en smaak — het gevolg van de vulkanische bodem in de kustvlakten, de rijke regenval (voor Cycladische begrippen) en de lokale teeltmethoden. Ze zijn wit van binnen, met een licht kruimelige structuur, en worden op het eiland zelf weinig anders bereid dan geroosterd met olijfolie en rozemarijn.
Op de weekmarkt en in vershandelszaken vind je ook lokale thijm- en dennenhoning, gedroogde vijgen, olijfolie van de Tragea-vallei en jam van citrusvruchten. De winkel Naxion Geuseis in het centrum van Chora heeft een breed assortiment Naxiaanse producten bij elkaar, inclusief diverse kitron-varianten en verpakte graviera.
Marmer en ambachtswerk
Naxos heeft een lange marmermijntraditie — de Portara en de kouros-beelden zijn er het bewijs van. Kleine marmeren objecten (schalen, kaarsenhouders, miniatuurkouros) zijn in de smalle steegjes van het Kastro en de Bourgos-wijk te vinden. Kwaliteit varieert sterk: het goedkopere werk is machinaal uitgeslagen en heeft weinig met het lokale ambacht te maken, maar er zijn ook werkplaatsen die met de hand werken en stukken maken die het vliegtuig halen.
Sieraden van lokale zilversmeden — soms geïnspireerd op Proto-Cycladische vormen uit de eigen museumcollectie — zijn een ander authentiek alternatief voor het standaard-vakantiesouvenir.
Winkelgebied in Chora
De meeste winkels liggen langs twee assen: de havenpromenade (toeristische shops, wijnwinkels, bakkers) en de Papavasiliou-straat die landinwaarts loopt vanuit de haven. In de smalle steegjes richting het Kastro vind je de meer gespecialiseerde delicatessenwinkels en ambachtsateliers. De meeste winkels sluiten 's middags enkele uren (reken op 14:00–17:30) en heropenen tot laat in de avond in het hoogseizoen.