Voor een dorp van duizend inwoners heeft Pyrgos een buitengewoon rijke inventaris aan historische plekken. Dat begint al met de structuur van het dorp zelf: de concentrische straatjes zijn geen toeval, maar het restant van een middeleeuwse verdedigingsstrategie die het Kasteli bovenop de heuvel als kern had.
Het Kasteli — vesting aan de top
De Venetianen bouwden op Santorini vijf kasteelvestingen om de bevolking te beschermen tegen de invallen van Ottomaanse zeerovers. Het Kasteli van Pyrgos is het best bewaarde van de vijf. De vesting dateert vermoedelijk uit de late dertiende eeuw en diende lang als bestuurlijk centrum van het eiland.
Vandaag de dag lopen de resten van de buitenmuren naadloos over in de woningen van het bovenste deel van het dorp — de eigenaren van de buitenste huizen weten dat hun achtermuur ooit deel uitmaakte van een vestingwal. Wie omhoogloopt door de straatjes, passeert smalle doorgangen, overwelfde stegen en plotselinge uitkijkpunten waarop het uitzicht steeds verder opengaat. Er is geen formele ingang of toegangsprijs; het gebied is vrij toegankelijk.
Uitzicht van het eiland
Vanuit de hoogste punten van het Kasteli zie je op heldere dagen het hele eiland van noord tot zuid: de caldera in het westen, de vlakke oostkust met de zwarte stranden van Perissa en Kamari, en in de verte Nea Kameni en de andere Cycladische eilanden. In de late namiddag kleurt het licht goudoranje over de witte daken.
Theotokaki — een kerk van de tiende eeuw
Verborgen in de muren van het Kasteli staat de Theotokaki, een van de oudste kerken op Santorini. De naam is een verkorting van Theotokos — een Grieks eretitel voor Maria. De kerk dateert uit de tiende eeuw en is daarmee een van de weinige pre-Venetiaanse religieuze gebouwen die het eiland nog heeft. Het is een kleine, bescheiden ruimte met kaarsvet op de vloer en iconen langs de wanden — geen museum, maar een werkende kapel.
Pyrgos telt in totaal meer dan veertig kerken en kapellen binnen zijn grenzen. Dat klinkt ongelofelijk voor zo'n compact dorp, maar de meeste zijn piepklein — nauwelijks groter dan een kamer. Families lieten vroeger een eigen kapel bouwen als dankbetuiging of erfenis. De grootste kerk in het dorp is de Panagia Eisodia, gebouwd in de vroege zestiende eeuw, met een klokkentoren die boven de daken uitsteekt.
Klooster Profitis Ilias
Boven Pyrgos, op de hoogste heuvel van Santorini (566 meter), staat het klooster van de Heilige Profitis Ilias. Het werd gesticht in 1711 door twee monniken van het eiland en is gewijd aan de profeet Elia — in de Griekse orthodoxe traditie de schutspatroon van hoge plaatsen. Vandaag de dag wonen er nog een handvol monniken.
Bezoekers kunnen het klooster betreden en zijn kleine museum bekijken: een verzameling religieuze iconen, manuscripten, liturgische gewaden en ambachtelijke voorwerpen uit de zeventiende en achttiende eeuw. Het museum heet officieel de Icon and Relics Collection of Pyrgos. Controleer voor 2026 ter plaatse of telefonisch of het museum open is — de openingstijden wisselen per seizoen en kunnen beperkt zijn buiten de zomermaanden. De tocht omhoog vanuit Pyrgos kan te voet (steil pad, circa dertig minuten) of per auto via een smalle asfaltweg.
Goede Vrijdag: het kaarsendorp
Pyrgos is op Santorini bekend om zijn Goede Vrijdagtraditie, die nergens anders op het eiland zo prachtig te zien is. Op de avond voor Paaszaterdag — de Griekse Orthodoxe Goede Vrijdag — worden meer dan 25.000 kaarsjes aangestoken: in zelfgemaakte blikken blikjes gevuld met was en zaagsel, geplaatst op elk muurtje, elke rand, elk dak en elke traptrede van het dorp. Het effect is adembenemend: Pyrgos gloeit in de duisternis als een levende lantaarn, zichtbaar van kilometers afstand.
Tegelijkertijd trekt de Epitaaf-processie — de rouwstoet die het lichaam van Christus symbolisch door het dorp draagt — door de straatjes, gevolgd door honderden mensen met brandende kaarsen en papieren lantaarns. In 2026 valt de Orthodoxe Goede Vrijdag op 17 april. Verwacht drukte: bezoekers komen van het hele eiland en ook van andere Griekse eilanden speciaal naar Pyrgos voor dit ritueel. Kom op tijd, want de straatjes zijn smal.