Samos ligt een paar kilometer van de Turkse kust, maar voelt diep Grieks. Het eiland is weelderig bebost — dennen en cederbomen bedekken de hellingen tot vlak boven het water — en heeft een oudheid die maar weinig eilanden evenaren. Hier werden Pythagoras en Aristarchus van Samos geboren, hier bouwde Eupalinos een tunnel door een berg die tweeëntwintig eeuwen later nog altijd bezoekers verbaast, en hier stond eens een tempel zo groot dat het Parthenon er bescheiden bij afsteekt.
Karakter en ligging
Met 476 vierkante kilometer is Samos een middelgroot Grieks eiland, groot genoeg voor echte variatie. De noordkust is smal en steil, met kleine kiezelstranden direct aan de weg. Het binnenland rijst op in twee bergketens: de Ampelos in het noorden en de Kerkis in het zuidwesten, waarvan de top op 1433 meter de hoogste punt van het eiland is. De zuidkust is rustiger en vlakker, met het UNESCO-terrein bij Pythagoreio en een paar van de zandige stranden van het eiland.
De hoofdstad heet officieel Samos, maar iedereen zegt Vathy — een naam die verwijst aan de diepe baai waaraan de stad ligt. Vathy heeft een levendig havenfront, een goed Archeologisch Museum en een fijn sfeervolle wijk Ano Vathy, met witgekalkte trappenstraatjes die over de heuvel klimmen. Het tweede stadscentrum is Karlovassi in het noordwesten, minder toeristisch, meer Grieks.
Pythagoras en de oudheid
In de zesde eeuw voor Christus was Samos een van de machtigste polissen van de Egeïsche wereld, onder de tiran Polykrates. In die periode werd Pythagoras geboren — rond 570 v.Chr., vermoedelijk in of nabij Samos-stad. Het eiland droeg ook Aristarchus voort, die als eerste het heliocentrische wereldmodel formuleerde, en Epicurus, de filosoof van het genoegen, die hier zijn kindertijd doorbracht.
Van die bloeiperiode getuigen twee plekken die samen op de UNESCO-werelderfgoedlijst staan. Bij Pythagoreio zie je de resten van de antieke havenstad met haar stadsmuren en havenweg, en net buiten het dorp staat de Eupalinos-tunnel — een aquaduct van 1036 meter dat dwars door een berg werd gegraven, vanuit twee kanten tegelijk, en in het midden bijna millimeterprecies samenkomt. Een paar kilometer westelijker liggen de uitgestrekte ruïnes van het Heraion, het heiligdom van Hera. Van de ooit honderdtwaalf zuilen staat er nog één — solitair, in een vlakte vol grasgroen en stenen funderingen, met de berg Kerkis als decor. Beide locaties zijn op zichzelf al een reisbestemming waard.
De muskaatwijn van Samos
Samos is het enige Griekse eiland met een eigen wijnappellatie die bijna volledig op één druivenras leunt: Muscat Blanc à Petits Grains, hier kortweg "muskaat" genoemd. De EOS Samos, een coöperatie opgericht in 1934, verzamelt druiven van zo'n drieduizend kleine wijnmakers verspreid over de hellingen van de Ampelos en de Kerkis. Het resultaat is een serie zoete en halfzoete wijnen — van de lichte Samos Doux tot de geoxideerde, gerijpte Anthemis — die in de betere Europese slijterijen staan en op Samos zelf spotgoedkoop zijn. In Vathy kun je terecht bij wijnhuizen langs de haven voor een proeverij; reken op twee tot vijf euro per glas.
Bereikbaarheid
Samos International Airport "Aristarchos van Samos" (IATA: SMI) ligt vijf kilometer van Pythagoreio, aan de zuidkant van het eiland. Vanuit Nederland is er in het zomerseizoen een directe vlucht van circa vier uur; Jet2, TUI Fly en Sky Express vliegen regelmatig. Vanuit Athene zijn er meerdere vluchten per dag met Sky Express of Olympic Air.
Per veerboot vaart Samos vanuit Piraeus (circa twaalf tot vijftien uur 's nachts, afhankelijk van het schip en de tussenstops). Snelle verbindingen lopen ook via Ikaria, Fourni en Chios. Vanuit Pythagoreio en Vathy vertrekken dagboten naar Kusadasi in Turkije (dichtbij Efeze), een populaire dagtrip.
Dorpen op Samos
De bergdorpen op de Ampelos zijn het groene hart van het eiland. Twee ervan zijn al uitvoerig beschreven op deze gids:
- Vourliotes — het mooiste terracottadorp van Samos, met het klooster Vrontiani (1566) en een platanenbeschutte dorpskern boven de wijngaarden.
- Manolates — het kunstenaarsdorp op 380 meter, autovrij, vol keramiekateliers en omgeven door het Nachtegalendal.
Beste reistijd
Mei en juni zijn uitstekend: de natuur staat in bloei, het is warm genoeg voor het strand (zee rond 22–23°C), maar het hoogseizoengedrang ontbreekt. Juli en augustus zijn heter (overdag tot 35°C) en drukker, maar alle faciliteiten zijn volop open. September is een van de beste maanden: de druiven hangen zwaar, het water heeft zijn warmste temperatuur van het jaar en de bergpaden zijn begaanbaar zonder hittestress. Oktober is rustig en zacht, maar de meeste toeristische zaken sluiten dan geleidelijk.
| Ligging | Noord-Egeïsche Zee, 2 km van de Turkse kust |
|---|---|
| Oppervlakte | 476 km² |
| Hoofdstad | Vathy (Samos-stad) |
| Vliegveld | SMI – Aristarchos van Samos, bij Pythagoreio |
| UNESCO-erfgoed | Pythagoreion, Heraion en Eupalinos-tunnel |
| Bekende wijn | Samos Muscat (EOS Samos coöperatie, est. 1934) |
| Beste reistijd | mei–juni en september |