Samos heeft voor een middelgroot Grieks eiland een buitengewoon dicht archeologisch erfgoed. Het zwaartepunt ligt in het zuiden, rondom het stadje Pythagoreio, maar ook de hoofdstad Vathy bewart in haar museum een van de indrukwekkendste Archaïsche beelden die je in Griekenland kunt zien.
Pythagoreion — de antieke havenstad
Het moderne Pythagoreio ligt bovenop de resten van de antieke stad Samos, die in de zesde en vijfde eeuw voor Christus tot een van de machtigste handelssteden van de Egeïsche wereld groeide. Langs de haven is nog een deel van de antieke kade zichtbaar; de Lykourgos-muur — vier kilometer stadsmuur uit de Hellenistische periode — omsluit de heuvels boven het dorp. Een wandeling langs de muur geeft een goed gevoel voor de schaal van wat hier ooit stond.
Pythagoreio is samen met het Heraion in 1992 opgenomen in de UNESCO-werelderfgoedlijst. Het plaatsje zelf is aangenaam: een vissershaven met terrasjes, een paar taverna's en de ingang naar de Eupalinos-tunnel op loopafstand.
De Eupalinos-tunnel
Dit is het gebouw dat Herodotus aanwees als een van de drie grootste bouwwerken van zijn tijd, naast de haven van Samos en het Heraion. Eupalinos van Megara ontwierp het in opdracht van tiran Polykrates rond 550–530 v.Chr.: een aquaduct van 1036 meter dat recht door de berg Kastri wordt geboord om de stad te voorzien van water uit een bron aan de andere kant. Het bijzondere: het werd vanuit twee kanten tegelijk gegraven, en de twee ploegen kwamen in het midden samen met een horizontale afwijking van slechts enkele decimeters.
Je kunt een deel van de tunnel bezoeken. Een smal betonnen looppad voert de berg in; het is krap en laag maar verlicht. De ingang ligt vlak boven Pythagoreio, op loopafstand van het centrum. Een combinatieticket met het Heraion kost circa 9 euro. Open van april tot en met oktober, di–zo 08.30–15.30; controleer de actuele tijden bij het lokale VVV of de site van het Griekse Ministerie van Cultuur.
Het Heraion — de tempel van Hera
Zeven kilometer ten westen van Pythagoreio, in een vlakte vlak bij de monding van de Imbrasos-rivier, stond het grootste heiligdom van de antieke Griekse wereld dat aan Hera was gewijd. Het Heraion van Samos telde in zijn definitieve vorm 112 zuilen en mat 105 bij 55 meter — groter dan het Parthenon. Van die grandeur staat nog één zuil rechtop; de rest is gevallen, afgebroken voor kerkbouw of begraven onder eeuwen sediment.
Toch is de site indrukwekkend. De funderingen geven de enorme omvang van het tempelcomplex terug, en rond het hoofdgebouw zijn votieve beeldjes, altaren en oudere heiligdomslagen zichtbaar. De locatie — vlak naast het moerasachtige land waar de Imbrasos uitmondt — past bij de mythologie: Hera zou hier zijn geboren, in de schaduw van een wilgenboom.
Open april–oktober di–zo 09.00–16.00, gesloten op maandag en in de winter. Toegang is gratis op bepaalde nationale feestdagen en op 18 mei (Dag van de Musea). Neem water mee: er is weinig schaduw op het terrein.
Archeologisch Museum Vathy
Het museum in de hoofdstad Vathy bezit een van de fraaiste collecties Archaïsche sculptuur buiten Athene. De absolute blikvanger staat letterlijk centraal in de zaal: de Kouros van Samos, een marmeren mannenbeeld van bijna 5,5 meter hoog, vervaardigd rond 580–570 v.Chr. Hij staat opgericht zoals hij werd gevonden — beschadigd maar overweldigend. Rondom hem zijn votiefbeelden, bronzen en terracotta's gerangschikt die bij opgravingen in het Heraion zijn gevonden.
Het museum is verdeeld over twee gebouwen op een steenworp van elkaar. Het nieuwe gebouw herbergt de Kouros; het oude gebouw het kleinere werk. Open di–zo 09.00–16.00 (zomer). Controleer het actuele tarief op de website van het Ministerie van Cultuur.
Ano Vathy — de vergeten bovenstad
Boven de moderne haven van Vathy klimt de oude wijk Ano Vathy de heuvel op: smalle steegjes, neoclassicistische mansions en vrijwel geen auto's. Het is geen museum maar een leef wijk, met waslijnen tussen de gevels en een paar kleine cafés. Wandel er 's ochtends vroeg of tegen zonsondergang — het licht tussen de gekleurde gevels is dan op zijn best.
Veelgestelde vragen
Hoeveel kost een bezoek aan de Eupalinos-tunnel en het Heraion?
Een combinatieticket voor de Eupalinos-tunnel én het Heraion kost circa 9 euro per persoon (afzonderlijk iets meer). Het Archeologisch Museum in Vathy heeft een apart kaartje. Controleer de actuele tarieven op de website van het Hellenic Ministry of Culture, want prijzen kunnen jaarlijks worden aangepast.
Kan ik door de Eupalinos-tunnel lopen?
Een deel van de tunnel is toegankelijk voor bezoekers. Je loopt een smalle passage in die door de berg gaat, met gedempte verlichting. Wie claustrofobisch is, kan beter voor de buitenste sectie kiezen. Het looppad is beperkt tot een gedeelte van de totale 1036 meter.
Wat is er over van de Hera-tempel op Samos?
Van de oorspronkelijk 112 zuilen van het Heraion staat er nog één rechtop — de iconische eenzame zuil die je op vrijwel elke foto van de site ziet. De funderingen en vloerplaten zijn grotendeels bewaard en geven een goed idee van de enorme afmetingen: de tempel was met 105 × 55 meter groter dan het Parthenon in Athene.
Is het Archeologisch Museum van Samos de moeite waard?
Zeker. De absolute blikvanger is de kolossale Kouros van Samos: een marmeren beeld van bijna 5,5 meter hoog, gemaakt rond 580 v.Chr., een van de grootste kouros-beelden die ooit zijn gevonden. Het museum toont ook opgravingsvondsten uit het Heraion en de antieke stad Samos. Open di–zo 09.00–16.00 (zomer).
Hoe ver is het Heraion van Vathy?
Het Heraion ligt circa 7 kilometer ten westen van Pythagoreio en ongeveer 20 kilometer van Vathy. Met de auto ben je er in een halfuur vanuit de hoofdstad. Er is geen directe buslijn; een huurauto of taxi is de handigste optie.