Bezienswaardigheden op Ithaka

Ithaka is klein genoeg om in één dag het merendeel van zijn bezienswaardigheden te bezoeken, maar dat zou je tekort doen. De archeologische sites liggen verspreid over het eiland, de bergpaden vereisen de juiste schoenen, en het langzame ritme van Kioni of Anogi is op zichzelf al een bezienswaardigheid.

Vathy en directe omgeving

Archeologisch Museum Vathy

Klein maar informatief: het museum aan de haven van Vathy toont vondsten van de opgravingen op het eiland, waaronder aardewerk uit de Myceense periode, terracotta beeldjes en munten. De collectie is bescheiden van omvang — een uur is ruim voldoende. Toegang is gratis; open dinsdag tot en met zondag van 08.00 tot 14.30 uur.

De Nimfengrot (Marmarospilia)

Drie kilometer ten westen van Vathy, boven de baai van Dexia, bevindt zich de grot die de Grieken identificeren met de Grot der Nimfen uit de Odyssee — de plek waar Odysseus, bij zijn terugkeer op Ithaka, de geschenken van de Faiakers verborg. Opgravingen tussen 1998 en 2001 door de Amerikaanse professor Sarantis Symeonoglou brachten twee grotten aan het licht, waarvan de diepste tot 36 meter afdaalt. De vondsten — nimfenbeeldjes, offerpotten, dierenbotten — wijzen op religieus gebruik van de vroeg-Helladische periode tot in de eerste eeuw na Christus. De grot is niet vrij toegankelijk als toeristisch monument; je kunt de buitenkant bezoeken.

Lazaretto-eilandje

Midden in de haven van Vathy ligt dit kleine eilandje met een wit kerkje. Vroeger diende het als quarantaineplaats voor schepen. Vandaag is het in de zomer bereikbaar met bootjes vanuit de haven en biedt het een ander perspectief op de baai.

Archeologische sites: op zoek naar Odysseus

Alalkomenes (Aetos-berg)

Op de helling van de Aetos-berg, halverwege de landengte die noord en zuid van het eiland verbindt, liggen de resten van een Hellenistische nederzetting. Heinrich Schliemann groef hier in de 19e eeuw en vond bronzen munten met het profiel van Odysseus. De muren zijn nog deels zichtbaar; het pad ernaartoe vraagt om goede schoenen. Een oud rotsinschrift verderop — met letters die als de initialen OD zijn geïnterpreteerd — doet het verhaal verder.

Pilikata en de Grot van Loizos (bij Stavros)

Het plaatsje Stavros, in het noorden van het eiland, is omgeven door de interessantste archeologische laag van Ithaka. Op de heuvel Pilikata vond de British School of Archaeology resten van een nederzetting die teruggaat tot 3000 voor Christus; sommige onderzoekers zien hier het centrum van Odysseus' koninkrijk. De vondsten worden bewaard in het kleine plaatselijke museum van Stavros.

Bij Polis Bay, aan de noordwestkust, ligt de Grot van Loizos. Opgravingen door Sylvia Benton brachten bronzen drietripoden uit de negende eeuw voor Christus aan het licht, samen met aardewerk en inscripties die aan Odysseus zijn gewijd. Het is een van de vroegste concrete aanwijzingen dat de Ithaka-mythe hier al in de vroege IJzertijd leefde.

"School van Homerus" (Sint-Athanasios-akropolis)

Ten zuiden van Stavros staat een opgraving die lokaal de "School van Homerus" heet, maar officieel bekend staat als de Sint-Athanasios-akropolis. Opgravingen door de Universiteit van Ioannina (1994–2012) legden een Myceens vesting bloot met cyclopen-muren, vier poorten en een ondergrondse bron, daterend van circa 1900 tot 300 voor Christus. Het complex is niet ingericht als bezoekerscenter, maar de stenen muren zijn indrukwekkend in hun eenzaamheid.

Bergdorpen

Anogi

Op 520 meter hoogte is Anogi het hoogstgelegen dorp van Ithaka — en een van de stilst. Veel huizen staan leeg of worden alleen in de zomer bewoond. De kerk van de Theotokos stamt in zijn kern uit de twaalfde eeuw en is aangewezen als beschermd monument: een langwerpig gebouw van dertig bij tien meter, met muren vol 17e-eeuwse fresco's en een slanke klokkentoren in Venetiaanse stijl uit 1682. Buiten het dorp staan grote, vrijstaande rotsblokken die de lokale bevolking mythologische namen heeft gegeven. De rots genaamd Araklis (Hercules) is de bekendste.

De weg naar Anogi is smal en kronkelend — reken op een half uur rijd tijd vanuit Vathy, met goed uitzicht onderweg.

Perachori en Paleochora

Perachori, net ten zuidoosten van Vathy, is een levendiger bergdorp dan Anogi. In augustus vindt hier het jaarlijkse wijnfeest van het eiland plaats. Vanuit het dorp loopt een grotendeels geplaveid pad naar de ruïnes van Paleochora — de middeleeuwse hoofdstad van Ithaka, verlaten na de verwoestende aardbeving van 1953. Kerken met Byzantijnse iconen staan er nog overeind, sommige open en sommige dicht. Een stille plek, het beste vroeg in de ochtend bezocht.

Het noorden: Kioni en Frikes

Kioni

Kioni is technisch gezien een dorp, maar in de praktijk een buitengewoon fraai decor. Drie verweerde windmolenstompen op de heuvel, een beschutte baai met helder water, jachten en houten vissersbootjes voor anker — en een beschermde bouwhoogte die verdere nieuwbouw onmogelijk maakt. Het dorp is rustig buiten het hoogseizoen; in de zomer trekken zeilers uit heel Europa aan. Rondlopen kost nul euro en levert de beste foto's van het eiland op.

Frikes

Frikes is kleiner en ingetogener dan Kioni, maar heeft zijn eigen charme: een vissersdorpje dat ook functioneert als veerhaven naar het vasteland. Enkele tavernes langs de haven, kleine bootjes op het droge, en vrijwel geen toeristische infrastructuur buiten de zomermaanden. Wie Ithaka wil voelen zonder de Kioni-drukte, rijdt door naar Frikes.

Katharon-klooster

Het klooster van de Panagia Katharon staat op circa 560 meter hoogte, op de Niritos-berg. Er wonen geen monniken meer, maar het klooster is open van zonsopgang tot laat in de avond — vrije toegang. Het uitzicht op heldere dagen omvat Kefalonia, Zakynthos, de Echinaden-eilanden en de kust van de Peloponnesos. Het is vijftien kilometer rijden vanuit Vathy; de laatste kilometers zijn smal bergpad.