Chios

Chios ligt in de Noord-Egeïsche Zee, op nog geen tien kilometer van de Turkse kust. Het eiland is 842 vierkante kilometer groot, telt zo'n 52.000 inwoners en heeft een rijkdom die moeilijk te vatten is in één woord: het is het enige eiland ter wereld waar mastiek — de hars van de lentiscusboom — van nature produceert in commerciële hoeveelheden. Die unieke positie heeft eeuwen van koopmanship, Genuese overheersing en Byzantijnse cultuur opgeleverd, zichtbaar in elk dorp dat je bezoekt.

Mastiek: het goud van Chios

Mastiek of mastiha is de gedroogde hars van de Pistacia lentiscus, een lage struikachtige boom die overal in het Middellandse Zeegebied groeit, maar alleen op het zuidelijke deel van Chios de tranen produceert die eetbaar en aromatisch zijn. Niemand weet precies waarom. De bodem, het klimaat, de wind — of een combinatie van alles. Het gevolg is dat de 24 zogenoemde Mastichochoria (mastiekdorpen) in het zuiden van Chios een monopoliepositie hebben die al duizenden jaren standhoudt.

In 2014 erkende UNESCO de kennis van mastiekteelt als immaterieel werelderfgoed. Elke zomer snijden de boeren de bast aan, wachten op de witte druppels, en rapen ze met de hand op. Het resultaat — schoon gezouten, lichtgeel van kleur, vreemd aromatisch — wordt verwerkt in kauwgom, likeur, zeep, tandpasta, chocolade en geneesmiddelen. In de Mastihashop in Chios-stad en bij de mastiekdorpen zelf koop je alles rechtstreeks.

Chios-stad en de Kampos

De hoofdstad, ook Chios geheten, is een echte havenstad: druk, een beetje rommelig, maar met een aantrekkelijke waterfront-promenade en een levend centrum. Bovenaan de stad rijst het Genuese Kastro op, een middeleeuwse vesting met oude moskeeën, een Byzantijns museum en smalle steegjes die knarsen van de geschiedenis.

Zes kilometer ten zuiden van de stad, langs de weg die door boomgaarden loopt, ligt de wijk Kampos. Dit beschermde gebied herbergt imposante herenhuizen uit de Genuese tijd — twee of drie verdiepingen hoog, omringd door citrusboomgaarden achter hoge muren. In de middeleeuwen was Kampos het zomerverblijf van de Genuese handelselite. Vandaag zijn veel villa's particulier bezit, maar de sfeer van geroeste sleutels en zoete sinaasappellucht hangt er nog altijd.

Nea Moni — Byzantijns parel

In een bergvallei op zo'n een uur rijden van de stad staat het klooster Nea Moni, gebouwd in de elfde eeuw in opdracht van de Byzantijnse keizer Constantijn IX Monomachos. De mozaïeken in de katholikon (hoofd­kerk) behoren tot de beste voorbeelden van middeleeuwse Byzantijnse kunst in heel Griekenland — de omlijning van de figuren, de goudkleurige achtergronden, de expressie. UNESCO plaatste Nea Moni samen met de kloosters Dafni en Hosios Loukas op de Werelderfgoedlijst. Een bezoek vergt enige eerbiedigheid: gepaste kleding is vereist, fotograferen binnen is beperkt.

Anavatos: het spookdorp

Aan de westkust, op een naaldscherpe rots van 450 meter, kleeft het verlaten dorp Anavatos. De grijze stenen huizen zijn nauwelijks te onderscheiden van het rotsgesteente — dat was precies de bedoeling. Gebouwd als vluchtplaats tegen piraten en Ottomaanse invallen, is het dorp al decennialang verlaten. Alleen een handvol bewoners woont er nog. De stilte is compleet. Anavatos wordt wel de 'Mystras van de Egeïsche Zee' genoemd: dramatisch, melancholisch en vrijwel onbekend bij de massa.

Dorpen op Chios

De Mastichochoria tellen 24 dorpen, elk met hun eigen karakter. Twee ervan zijn uitgegroeid tot echte bezienswaardigheden:

• Pyrgi — het beroemdste mastiekdorp, bedekt met zwart-witte xysta-patronen op elke gevel. Het Mastiek Museum staat vlak buiten het dorp.
• Mesta — het best bewaarde middeleeuwse vestingdorp van Chios, een labyrint van overwelfde stegen en samengeknepen pleintjes.

Stranden

Chios heeft stranden voor elk humeur. Het meest bekende is Mavra Volia bij het dorpje Emporios in het zuiden — een baai met pikzwart vulkanisch kiezel en ondiepe, kraakheldere zee. Het contrast met het blauwe water is bijna onwerkelijk. Dichtbij de stad is het zandstrand van Karfas het populairst, met alle faciliteiten. Op de zuidoostkust liggen Komi (gezinsvriendelijk, druk in augustus) en het kleine, stille Vroulidia.

Bereikbaarheid

Vliegveld	Chios National Airport (JKH), 3 km ten zuiden van de stad. Directe verbindingen vanuit Athene, Thessaloniki en Mytilini. Taxi naar centrum circa €6.
Veerboot	Blue Star Ferries vaart dagelijks vanuit Piraeus (ca. 8 uur). In het hoogseizoen meerdere afvaarten per week; boek ruim van tevoren.
Afstand Piraeus	Circa 215 kilometer over zee. Tickets veer vanaf €40 per persoon.

Beste reistijd

Mei, juni en september zijn de beste maanden voor Chios: aangenaam weer (20–28 °C), weinig drukte en alle bezienswaardigheden open. Juli en augustus zijn warm (soms 35 °C) en drukker bij de stranden, maar de sfeer in de dorpen blijft rustig. De winter is groen maar regenachtig; de ferry vaart wel, maar hotels en restaurants sluiten gedeeltelijk.