Pyrgi ligt zo'n 25 kilometer ten zuiden van de hoofdstad van Chios, diep in het hartland van de mastiekdorpen. Van buitenaf lijkt het een gewoon Grieks dorp. Maar zodra je door een van de twee poorten naar binnen stapt, begrijp je waarom reizigers dit al eeuwen het "geschilderde dorp" noemen: elk huis, elke kerk, elke muur is bedekt met nauwkeurige zwart-witte geometrische patronen. Het is geen decoratie die ooit is aangebracht — het is een levende traditie die generaties lang wordt doorgegeven.
Een dorp als geometrisch manifest
De techniek heet xysta — Grieks voor "gekrast" of "geschraapt". Eerst brengen ambachtslieden een donkere laag van zwart zand aan op de muren. Daarna een laag witte kalk. Vervolgens krassen ze met gereedschap — vorken, messen, stokjes — de kalk weg in geometrische patronen: driehoeken, ruiten, cirkels, halve manen, vogels en bloemtakken. Wat overblijft zijn strakke zwart-witte composities die van ver ogen als geborduurde stof. Bijna elk gebouw in Pyrgi draagt ze.
Nergens elders in Griekenland bestaat deze traditie. De xysta worden in verband gebracht met Genuese invloeden uit de 14e en 15e eeuw, maar de exacte oorsprong is niet onomstotelijk vastgesteld. Wel staat vast dat de inwoners van Pyrgi de patronen als onderdeel van hun eigen identiteit beschouwen; ook vandaag worden gevels gerenoveerd in dezelfde stijl.
Middeleeuwse vestingaanleg
Pyrgi is niet alleen mooi — het is gebouwd om te verdedigen. De huizen vormen een gesloten perimetermuur rond het dorp: geen ramen op de buitenkant, smalle doorgangen die snel afgesloten konden worden bij piratenoverval. Centraal in het dorp stond ooit een vrijstaande toren van 18 meter hoog, die dienstdeed als laatste toevlucht. De toren is in 1937 gesloopt, maar de afdruk ervan is nog zichtbaar in de dorpsplattegrond. De twee poorten zijn bewaard gebleven.
De straten zijn zo smal dat je met uitgespreide armen de muren aan weerszijden kunt aanraken. Gewelfde doorgangen verbinden de huizenblokken; vroeger konden bewoners via dakbruggen van het ene huizenblok naar het andere vluchten zonder de straat op te hoeven.
De Byzantijnse kerk Agioi Apostoli
Middenin het dorp staat de kerk van de Heilige Apostelen (Agioi Apostoli), een zeldzaam goed bewaard Byzantijns monument uit de 13e of 14e eeuw. De architectuur is gemodelleerd naar de katholikon van het Nea Moni-klooster op Chios — ook een UNESCO-erfgoedsite. Wat de kerk bijzonder maakt zijn de fresco's uit 1665, geschilderd door de Kretenzische schilder Antonios Domestichos. Ze tonen scènes uit het Oude en Nieuwe Testament en verkeren in opmerkelijk goede staat. De kerk is klein — eerder een kapel in formaat — maar visueel overweldigend.
Tomaten en Columbus
Nog twee details die Pyrgi onderscheiden. In de zomer hangen bundels tomaten te drogen aan de balkons boven de smalle straatjes — een eeuwenoud gebruik dat de xysta-gevels omlijst met knobbelige rood-bruine trossen. En dan is er de opmerkelijke locale overlevering dat Christoffel Columbus in zijn jonge jaren in Pyrgi heeft gewoond, vóórdat hij naar de Atlantische Oceaan trok. Historisch bewijs ontbreekt, maar de inwoners koesteren het verhaal.
| Ligging | 25 km ten zuiden van Chios-stad, 110 m hoogte |
|---|---|
| Inwoners | circa 1.060 (census 2021) |
| Regio | Mastichochoria (mastiekdorpen), Chios |
| Bereikbaarheid | KTEL-bus vanuit Chios-stad, circa 52 min, enkele ritten per week |
| Dichtstbijzijnde strand | Mavra Volia (Emporios), ca. 6 km |
| UNESCO | Immaterieel cultureel erfgoed (Mastichochoria) |
Praktisch
Pyrgi is het hele jaar door toegankelijk; de meeste cafés en winkels zijn in de zomer uitgebreid open. Een eigen auto of huurauto maakt de tocht het gemakkelijkst. De KTEL-bus rijdt niet dagelijks — check de actuele dienstregeling op het busstation in Chios-stad. De kerk van de Agioi Apostoli heeft geen vaste openingstijden; overdag is ze doorgaans open of kun je aankloppen bij de beheerder.