Pyrgi is geen dorp met een lijst bezienswaardigheden — het is er zelf één. De eigenlijke wandeling begint zodra je door de poort stapt: de gevels zijn het museum. Maar er zijn wel degelijk specifieke plekken die de moeite waard zijn om gericht op te zoeken.
De xysta — het levende museum
Reken op minstens een uur om op je gemak door de smalle straten te lopen en de gevels te bekijken. De patronen zijn niet uniform: elk huis heeft een eigen compositie van driehoeken, ruiten, halve cirkels, stervormige motieven en soms gestileerde vogels of bloemtakken. Sommige gevels zijn pas gerenoveerd en straalsgewijs wit-zwart; andere zijn oud en zacht uitgewassen.
De techniek zelf is fascinerend. Leg je vinger op een verse xysta-gevel en je voelt de diepte van de krassen — de donkere laag zit eronder, de kalk erboven, en alles ertussen is weggekrabd met scherp gereedschap. Van dichtbij zie je de handtekening van de maker in kleine onregelmatigheden; van veraf lijken de gevels gedrukt.
Het hoofdplein van het dorp is de beste plek om te beginnen: hier staan de meest gedetailleerde gevels bij elkaar, en je kunt er ook zitten bij een van de cafés zonder de aanblik te verliezen.
Agioi Apostoli — de Byzantijnse kerk
De kerk van de Heilige Apostelen is het culturele hoogtepunt van Pyrgi. Ze dateert uit de 13e of 14e eeuw en is qua architectuur gebaseerd op de katholikon van het Nea Moni-klooster — het beroemdste Byzantijnse monument op Chios, dat de 10e-eeuwse kloostertradities vertegenwoordigt.
Wat de Agioi Apostoli bijzonder maakt zijn de muurschilderingen uit 1665 van de Kretenzische schilder Antonios Domestichos. Ze zijn in verrassend goede staat en tonen scènes uit het leven van Christus, de apostelen en profeten, in de sobere maar intensieve stijl van de post-Byzantijnse Kretenzische school. De kerk is klein; je staat er vlak voor de schilderingen. Geen toeristendrommen, geen entreeprijs (donatie gebruikelijk).
Openingstijden kerk
De Agioi Apostoli heeft geen gepubliceerde vaste openingstijden. Overdag (ruwweg 9:00–13:00 en 17:00–19:00) is ze doorgaans toegankelijk, of je kunt aankloppen bij de sleutelbewaarder in de buurt van het plein. In de zomerhoogseizoen is ze vaker open.
De vestingstructuur en de poorten
Pyrgi is zo gebouwd dat het dorp zelf een fort was. De buitenmuren van de randhuizen vormen één doorlopende, raamloze muur — een beproefde middeleeuwse verdedigingstechniek die ook in andere Genuese nederzettingen in de Middellandse Zee voorkomt. De twee oorspronkelijke poorten zijn bewaard: de Boven- en de Benedenpoort. Loop er door heen en je begrijpt de logica: bij aanval werden ze gesloten en zat de aanvaller buiten.
In het hart van het dorp is de plattegrond nog te lezen van de centrale toren — 18 meter hoog, met vier hoektorens, in 1937 afgebroken. Sommige stenen zijn zichtbaar hergebruikt in omliggende muren.
De gevelvariaties: tomaten en seizoen
In augustus en september hangen bundels tomaten te drogen aan de balkons boven de xysta-gevels. Het is een gebruik dat ouder is dan het massatoerisme: de bewoners drogen hier hun wintervoorraden in de zon. De combinatie van zwart-wit geometrie en knobbelige rode trostomaten is bijna te mooi voor woorden. Als je er speciaal voor wilt komen, plan dan je bezoek in de late zomer.
Nog meer kerken
Naast de Agioi Apostoli telt Pyrgi nog een aantal kerken die de moeite waard zijn als je geïnteresseerd bent in lokale religieuze architectuur: de Kerk van de Maagd Maria (Theotokos), de Kerk van de Aartsengel Michael (Taxiarchis, 1680) en de Kerk van de Heilige Jozef. Ze zijn kleiner en eenvoudiger, maar ook zij zijn bedekt met xysta-motieven op de buitengevel.