Chios wordt door veel reizigers voor de mond weggekaapt door zijn beroemdere buren — Lesbos, Samos, Santorini. Dat is eigenlijk een geschenk: de bezienswaardigheden hier staan er ongestoord bij, zonder wachtrijen of souvenirstalletjes ervoor. En ze zijn indrukwekkend.
Nea Moni — UNESCO Werelderfgoed
Het klooster Nea Moni, gebouwd in de eerste helft van de elfde eeuw, staat in een bergvallei in het midden van het eiland, omgeven door eiken en dennenbossen. Keizer Constantijn IX Monomachos liet het optrekken nadat drie kluizenaars er een wonderbaarlijk icoon van de Maagd Maria hadden gevonden. De keizer schonk het klooster bijzondere privileges, en het groeide uit tot een van de rijkste religieuze complexen van de Byzantijnse wereld.
Wat bezoekers nu trekt, zijn de mozaïeken in de katholikon — de hoofdkerk, een zogenoemde achthoekige koepelkerk. De figuren zijn uitgewerkt met een verfijning die kenmerkend is voor de zogenaamde Gouden Eeuw van de Byzantijnse kunst. Prachtig zijn onder meer de Doop van Christus en de Kruisiging, maar ook de gelaatsuitdrukking van de bijfiguren treft. De Ottomansen beschadigden het complex, de aardbeving van 1881 verwoestte de koepel gedeeltelijk, maar er is zorgvuldig gerestaureerd.
Nea Moni ligt circa 14 km ten westen van Chios-stad via een kronkelende bergweg. Er is geen openbaar vervoer; huur een auto of scooter. Gepaste kleding (bedekte schouders en knieën) is verplicht. Controleer de openingstijden vooraf: het klooster is op maandagen doorgaans gesloten en houdt een middagpauze aan.
Anavatos — het dorp dat opgaat in de rots
Halverwege de westkust van Chios steekt een kale, spitse rots omhoog. Wie goed kijkt, ziet dat de rotsige top eigenlijk een dorp is: Anavatos, gebouwd op 450 meter hoogte zodat het vanuit de diepte onzichtbaar was voor piraten en Ottomaanse plunderaars. De huizen zijn opgetrokken uit hetzelfde grijze kalkgesteente als de rots zelf — effectieve camouflage die nu een bijna ijzingwekkende esthetiek geeft.
Het dorp is vrijwel verlaten. Een enkele bewoner heeft er nog een huis. Daardoor is de sfeer anders dan in de meeste Griekse dorpen: geen terrasje, geen muziek, geen souvenirstalletje. Alleen wind en de verre zee. In 1822 sprongen bewoners van de klippen toen het Ottomaanse leger het dorp innam — dat verhaal hangt er nog altijd overheen.
Anavatos is ca. 30 km van Chios-stad, bereikbaar per auto via Avgonyma. Combineer het bezoek met Nea Moni voor een volle dag in het binnenland.
Het Kasteel van Chios-stad
Bovenaan de havenstad rijst het Kastro op — de middeleeuwse Genuese vesting die de stad tot in de vijftiende eeuw in handen hield. De centrale toegangspoort is de Porta Maggiora aan de zuidzijde. Eenmaal binnen is het een wereld apart: verlaten steegjes, de voormalige Mecidiye-moskee (nu Byzantijns Museum), een Ottomaans kerkhof en de resten van het Giustiniani-paleis.
Het Byzantijns Museum in de moskee toont een fraaie collectie Byzantijnse en post-Byzantijnse iconen, manuscripten en sieraden uit kerken en kloosters op het eiland. Entree circa €2–3 (controleer ter plaatse). Het Kasteel zelf is vrij toegankelijk en bijzonder mooi bij avond, als de lichten van de stad eronder fonkelen.
Kampos — de citruswijk
Zes kilometer ten zuiden van de stad, langs de weg naar de Mastichochoria, ligt de wijk Kampos. Dit beschermde cultuurlandschap bestaat uit een aaneenschakeling van Genuese herenhuizen, omringd door citrusboomgaarden achter hoge, donkerrode muren. Wie door de lanen rijdt of fietst, vangt geuren op van sinaasappel, citroen en mandarijn.
De tuinen zijn privébezit; de straten en gevels zijn vrij te bekijken. In het herenhuis aan de Argenti-straat is het kleine museum Citrus Memories gevestigd — gratis entree, een aangename inleiding in de geschiedenis van de citrusteelt op Chios. Kampos is ook thuis van enkele van de mooiste xysta-patronen buiten de mastiekdorpen, geschilderd op portieken en toegangspoorten.
Mastiek Museum bij Pyrgi
Vlak buiten het mastiekdorp Pyrgi staat het Chios Mastic Museum, ontworpen door het bekende Griekse architectenbureau Tombazis. Het gebouw zelf is de moeite waard: een ecovriendelijke constructie van 3.270 vierkante meter, omgeven door 5.000 vierkante meter mastiekbomen. Drie vleugels vertellen het verhaal van de mastiekteelt — van de biologie van de lentiscusboom via de middeleeuwse handel tot de moderne verwerking door de coöperatie. Reken op anderhalve tot twee uur. Zie ook onze pagina over Pyrgi.